Trẻ đau buồn khác người lớn, và cách chúng thể hiện dễ bị hiểu nhầm là không quan tâm.
Về cách trẻ đau buồn
- Theo từng đợt ngắn
- Xen kẽ với sinh hoạt bình thường
- Vẫn chơi đùa được
- Không có nghĩa là không buồn
- Dễ bị hiểu nhầm
Trẻ chơi đùa ngay sau khi khóc là điều hoàn toàn bình thường.
Với trẻ rất nhỏ
- Chưa hiểu tính vĩnh viễn
- Hỏi đi hỏi lại khi nào người thân về
- Không phải do không nghe
- Trả lời kiên nhẫn mỗi lần
- Dùng từ rõ ràng
Hỏi đi hỏi lại là cách trẻ nhỏ dần hiểu được điều đã xảy ra.
Với trẻ lứa tuổi tiểu học
- Bắt đầu hiểu tính vĩnh viễn
- Có thể hỏi những câu rất thẳng
- Trả lời trung thực và đơn giản
- Có thể lo người khác cũng mất
- Cần được trấn an
Câu hỏi thẳng của trẻ nên được trả lời thẳng ở mức phù hợp.
Với thiếu niên
- Hiểu như người lớn
- Nhưng có thể không muốn nói
- Thu mình hoặc tỏ ra bình thản
- Cần được tôn trọng cách phản ứng
- Giữ cửa mở
Thiếu niên thường xử lý bằng cách thu mình chứ không bằng cách nói ra.
Về cách nói
- Dùng từ rõ ràng
- Tránh các cách nói ẩn dụ
- Không nói đi xa hay ngủ mãi
- Trẻ hiểu theo nghĩa đen
- Có thể sinh ra nỗi sợ mới
Nói rằng người thân đã ngủ có thể khiến trẻ sợ đi ngủ.
Về việc trấn an
- Không phải lỗi của con
- Vẫn có người chăm sóc con
- Được phép buồn
- Được phép vui
- Nói rõ nhiều lần
Trẻ cần được biết rằng chúng vẫn được phép vui mà không có lỗi.
Về cảm giác tự trách ở trẻ
- Trẻ hay tự cho là do mình
- Do mình hư hoặc do mình từng ước
- Ít khi nói ra
- Cần được nói rõ nhiều lần
- Hỏi xem trẻ có nghĩ gì không
Trẻ hiếm khi nói ra cảm giác tự trách nên người lớn cần chủ động nhắc.
Về việc dự tang lễ
- Hỏi ý trẻ
- Chuẩn bị trước về những gì sẽ diễn ra
- Cho quyền không tham dự
- Có người lớn tin cậy đi cùng
- Cho ra ngoài bất cứ lúc nào
Bị giữ ở ngoài thường khiến trẻ khó hiểu và khó chấp nhận hơn.
Về việc cho trẻ tham gia
- Vẽ một bức tranh
- Viết một lời nhắn
- Chọn một bức ảnh
- Cảm giác mình được góp phần
- Giúp trẻ đối diện dễ hơn
Được góp một phần nhỏ giúp trẻ cảm thấy mình thuộc về điều đang diễn ra.
Về nếp sinh hoạt
- Giữ càng ổn định càng tốt
- Đi học bình thường
- Giờ ăn giờ ngủ như cũ
- Cho cảm giác an toàn
- Là điều trẻ cần nhất
Sự ổn định của nếp sinh hoạt là điều trẻ cần nhất trong giai đoạn này.
Về hành vi thay đổi
- Có thể quay lại hành vi tuổi nhỏ hơn
- Bám người lớn hơn
- Cáu gắt nhiều hơn
- Là phản ứng bình thường
- Thường qua đi sau một thời gian
Quay lại hành vi của tuổi nhỏ hơn là phản ứng bình thường và thường tạm thời.
Về việc báo cho nhà trường
- Thầy cô nên biết
- Hiểu khi trẻ có thay đổi
- Không phạt nhầm
- Có thể hỗ trợ
- Không cần kể chi tiết
Thầy cô biết trước có thể hiểu thay vì phạt khi trẻ có thay đổi.
Về việc để trẻ thấy người lớn buồn
- Không cần giấu hoàn toàn
- Trẻ học rằng buồn là bình thường
- Giải thích vì sao mình khóc
- Trấn an rằng mình vẫn ổn
- Giấu hoàn toàn khiến trẻ lạc lõng
Thấy người lớn buồn mà vẫn ổn dạy trẻ rằng cảm xúc đó chấp nhận được.
Về việc giữ ký ức
- Xem ảnh cùng nhau
- Kể chuyện về người đã mất
- Làm một hộp kỷ niệm
- Cho trẻ giữ một món đồ
- Giúp trẻ giữ được kết nối
Một hộp kỷ niệm cho trẻ một cách cụ thể để giữ kết nối.
Dấu hiệu cần hỗ trợ chuyên môn
- Thay đổi hành vi kéo dài
- Học tập sa sút
- Rối loạn giấc ngủ hoặc ăn uống
- Thu mình lại lâu
- Tự trách dai dẳng
Những dấu hiệu kéo dài nhiều tháng là lúc nên tìm hỗ trợ chuyên môn.
Cách nghĩ thực tế
- Trẻ đau buồn theo từng đợt ngắn
- Chơi đùa không có nghĩa là không buồn
- Tránh các cách nói ẩn dụ
- Cho trẻ quyền chọn về việc dự tang lễ
- Giữ nếp sinh hoạt càng ổn định càng tốt
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy tìm hỗ trợ chuyên môn khi trẻ cần.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ nhỏ có hiểu về cái chết không?
Trẻ rất nhỏ thường chưa hiểu tính vĩnh viễn và có thể hỏi đi hỏi lại khi nào người thân về. Đó là do cách hiểu theo độ tuổi chứ không phải do chúng không nghe.
Vì sao trẻ vẫn chơi đùa bình thường?
Trẻ đau buồn theo từng đợt ngắn xen kẽ với sinh hoạt bình thường. Việc chúng chơi đùa không có nghĩa là chúng không buồn.
Có nên cho trẻ dự tang lễ không?
Nên hỏi ý trẻ và chuẩn bị trước cho chúng về những gì sẽ diễn ra. Nhiều trẻ thấy được tham dự giúp chúng hiểu và chấp nhận dễ hơn là bị giữ ở ngoài.
Dấu hiệu nào cho thấy trẻ cần hỗ trợ chuyên môn?
Thay đổi hành vi kéo dài, học tập sa sút, rối loạn giấc ngủ hoặc ăn uống, thu mình lại lâu, hoặc tự trách bản thân dai dẳng.