Trẻ em biết nhiều hơn người lớn tưởng, và điều làm chúng sợ nhất là những gì không được nói.
Trẻ biết nhiều hơn ta nghĩ
- Cảm nhận được không khí trong nhà
- Nghe được những mảnh trò chuyện
- Thấy người lớn thay đổi
- Tự ghép lại theo cách của mình
- Thường đáng sợ hơn sự thật
Điều trẻ tự tưởng tượng ra thường đáng sợ hơn điều thật.
Vì sao không nên giấu hoàn toàn
- Trẻ vẫn cảm nhận được
- Không hiểu thì tự đoán
- Có thể tự trách mình
- Mất lòng tin khi biết sự thật
- Bị loại khỏi điều đang xảy ra trong nhà
Trẻ nhỏ đôi khi tự cho rằng mình đã làm điều gì đó gây ra chuyện này.
Nguyên tắc chung
- Nói thật ở mức phù hợp tuổi
- Dùng từ rõ ràng
- Cho trẻ hỏi
- Trả lời điều được hỏi
- Không cần kể hết mọi thứ
Trả lời đúng điều trẻ hỏi thường là mức thông tin chúng đang sẵn sàng tiếp nhận.
Tránh các cách nói ẩn dụ
- Đi xa
- Ngủ mãi
- Trẻ nhỏ hiểu theo nghĩa đen
- Có thể sinh ra nỗi sợ mới
- Sợ ngủ hoặc sợ người khác đi xa
Nói rằng người thân đang ngủ có thể khiến trẻ sợ đi ngủ.
Với trẻ nhỏ
- Câu ngắn và đơn giản
- Lặp lại khi cần
- Trấn an rằng không phải lỗi của con
- Trấn an rằng vẫn có người chăm sóc con
- Giữ nếp sinh hoạt ổn định
Với trẻ nhỏ thì việc biết ai sẽ chăm sóc mình là mối quan tâm lớn nhất.
Với trẻ lớn hơn
- Giải thích rõ hơn
- Cho tham gia ở mức phù hợp
- Trả lời câu hỏi trung thực
- Không nói dối về tiên lượng
- Cho biết điều gì sẽ thay đổi
Nói dối về tiên lượng thường bị phát hiện và làm mất lòng tin.
Với thiếu niên
- Đối xử gần như với người lớn
- Cho tham gia vào trao đổi
- Tôn trọng cách phản ứng của họ
- Có thể thu mình hoặc tỏ ra bình thản
- Không ép thể hiện cảm xúc
Thiếu niên thường phản ứng bằng cách thu mình chứ không bằng nước mắt.
Về việc trấn an không phải lỗi của con
- Trẻ hay tự trách
- Nghĩ do mình hư
- Nghĩ do mình từng ước điều gì
- Nói rõ nhiều lần
- Là điều quan trọng nhất cần nói
Cần nói rõ điều này nhiều lần chứ không chỉ một lần.
Về việc giữ nếp sinh hoạt
- Đi học bình thường
- Giờ ăn giờ ngủ ổn định
- Vẫn được chơi
- Cho trẻ cảm giác an toàn
- Không phải là vô tâm
Trẻ vẫn được chơi và cười không có nghĩa là chúng không buồn.
Về việc cho trẻ đi thăm
- Hỏi ý trẻ
- Chuẩn bị trước về những gì sẽ thấy
- Cho trẻ quyền không đi
- Đi cùng người lớn tin cậy
- Nhiều trẻ thấy dễ đối diện hơn khi được thăm
Bị giữ ở ngoài thường khó chịu hơn là được nhìn thấy thực tế.
Về việc chuẩn bị trước buổi thăm
- Mô tả trước phòng bệnh
- Mô tả trước ngoại hình người bệnh
- Nói trước về các máy móc
- Cho trẻ biết có thể ra ngoài bất cứ lúc nào
- Giảm hẳn sự sợ hãi
Biết trước sẽ thấy gì giúp trẻ bớt sợ rất nhiều.
Về việc cho trẻ làm gì đó
- Vẽ một bức tranh
- Viết một lời nhắn
- Mang một món đồ nhỏ
- Cảm giác mình giúp được
- Giúp trẻ đối diện dễ hơn
Cảm giác mình làm được điều gì đó giúp trẻ đối diện dễ hơn nhiều.
Về việc báo cho nhà trường
- Thầy cô nên biết
- Để hiểu khi trẻ có thay đổi
- Có thể hỗ trợ
- Không cần kể chi tiết
- Chỉ cần biết có chuyện trong nhà
Thầy cô biết trước có thể hiểu và hỗ trợ thay vì phạt.
Về việc để trẻ thấy người lớn buồn
- Không cần giấu hoàn toàn
- Trẻ học được rằng buồn là bình thường
- Giải thích vì sao mình khóc
- Trấn an rằng mình vẫn ổn
- Giấu hoàn toàn khiến trẻ thấy lạc lõng
Thấy người lớn buồn mà vẫn ổn dạy trẻ rằng cảm xúc đó là chấp nhận được.
Dấu hiệu trẻ cần hỗ trợ thêm
- Thay đổi hành vi rõ rệt
- Học tập sa sút kéo dài
- Rối loạn giấc ngủ hoặc ăn uống
- Thu mình lại
- Tự trách bản thân
Những dấu hiệu này kéo dài là lúc nên tìm hỗ trợ chuyên môn.
Cách nghĩ thực tế
- Trẻ cảm nhận được dù không ai nói
- Tránh các cách nói ẩn dụ
- Nói rõ rằng không phải lỗi của con
- Chuẩn bị trước cho trẻ khi đi thăm
- Báo cho nhà trường biết
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy tìm hỗ trợ chuyên môn khi trẻ có dấu hiệu cần giúp đỡ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói thật với trẻ không?
Nên, ở mức phù hợp với độ tuổi. Trẻ cảm nhận được có chuyện gì đó đang xảy ra, và điều mà chúng tự tưởng tượng ra thường đáng sợ hơn sự thật.
Nên dùng từ ngữ thế nào?
Dùng từ rõ ràng và đơn giản, tránh các cách nói ẩn dụ như đi xa hay ngủ mãi, vì trẻ nhỏ hiểu theo nghĩa đen và có thể sinh ra nỗi sợ mới.
Có nên cho trẻ đi thăm người bệnh không?
Nên hỏi ý trẻ và chuẩn bị trước cho chúng về những gì sẽ thấy. Nhiều trẻ thấy việc được thăm giúp chúng đối diện dễ hơn là bị giữ ở ngoài.
Dấu hiệu nào cho thấy trẻ cần hỗ trợ thêm?
Thay đổi rõ trong hành vi, học tập sa sút kéo dài, rối loạn giấc ngủ hoặc ăn uống, thu mình lại, hoặc tự trách bản thân. Khi đó nên tìm hỗ trợ chuyên môn.